Fontanna kojarzy się z tryskającą wodą, ozdobnym basenem i dekoracją miejskiego placu. Ale przez większą część historii fontanna miała zupełnie inne znaczenie: była punktem, przy którym mieszkańcy miasta nabierali wodę do picia. Współczesne fontanny wody pitnej nawiązują wprost do tej tradycji – przywracają wodzie jej pierwotną, praktyczną rolę, tym razem w nowoczesnej, higienicznej i ekologicznej formie.

Od starożytnego akweduktu po współczesny pitnik

Pierwsza publiczna fontanna w starożytnym Rzymie powstała w 312 r. p.n.e. i służyła jako miejskie ujęcie wody pitnej. W I w. n.e. w Rzymie działało około 40 dużych fontann publicznych i niemal 600 ujęć wody – całe miasto było zorganizowane wokół dostępu do wody. Greckie fontanny, będące końcowymi punktami akweduktów, stały przy agorze, sercu społecznego życia polis.

W średniowieczu fontanny stopniowo traciły swoje znaczenie użytkowe. Odrodziły się w renesansie i baroku – ale już nie jako źródła pitnej wody, lecz jako monumentalne dzieła sztuki i symbole władzy. Fontanna di Trevi, fontanny Wersalu, gdańska Fontanna Neptuna – ich celem było zachwycać, nie poić.

Rewolucja przemysłowa i XIX-wieczne wodociągi ponownie zwróciły uwagę na dostęp do wody pitnej w mieście. Powróciły fontanny pełniące funkcję ujęć wody dla rosnących populacji miast. W XX wieku, gdy woda trafiła do każdego mieszkania, pitniki publiczne stały się zbędne i zniknęły z pejzażu urbanistycznego większości miast.

Dziś wracają – ale w zupełnie nowej odsłonie.

Dlaczego fontanny wody pitnej znów stają się standardem?

Za renesansem pitników publicznych stoi kilka równoległych trendów.

Pierwszym jest ekologia. Dyrektywa unijna 2020/2184 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia mieszkańcom nieograniczonego dostępu do wody pitnej w przestrzeni publicznej. Coraz więcej samorządów i gmin realizuje tę dyrektywę, instalując zdroje i fontanny pitne w parkach, na deptakach i w centrach miast. Każde takie urządzenie to bezpośrednie narzędzie walki z plastikiem: osoba korzystająca ze zdrojów publicznych regularnie przez rok może uniknąć setek jednorazowych butelek PET.

Drugim jest zmiana nawyków. Rośnie świadomość, że woda kranowa w Polsce i w całej Unii Europejskiej jest regularnie kontrolowana i często wyższej jakości niż woda butelkowana – a jednocześnie wielokrotnie tańsza. Coraz więcej osób nosi przy sobie wielorazowy bidon i szuka miejsc, gdzie można go napełnić.

Trzecim jest klimat. W miastach coraz cieplejszych latem pitnik publiczny to nie luksus, ale element podstawowej infrastruktury. Przestrzenie, w których brakuje dostępu do wody, stają się mniej przyjazne i mniej uczęszczane.

Fontanny wody pitnej a ozdobne fontanny – kluczowa różnica

Warto rozróżnić dwie rzeczy, które często mylnie noszą tę samą nazwę.

Fontanna ozdobna to urządzenie, które obiega wodę w zamkniętym obiegu, wyrzucając ją z dysz lub spływając kaskadami. Woda nie nadaje się do picia – jest wielokrotnie używana, traktowana chemicznie i wystawiona na zanieczyszczenia. Fontanny ozdobne służą architekturze przestrzeni i tworzeniu mikroklimatu.

Fontanna wody pitnej – nazywana też zdrojem, poidełkiem lub źródełkiem – to zupełnie inne urządzenie. Podłączona bezpośrednio do sieci wodociągowej, dostarcza świeżą, filtrowaną wodę bezpośrednio do ust lub do naczynia. Jest jednorazowego przepływu: woda nie wraca do obiegu, każde naciśnięcie przycisku lub zbliżenie dłoni do sensora uruchamia nowy strumień świeżej wody.

Nowoczesne fontanny wody pitnej mogą mieć bardzo atrakcyjny wygląd – stalowe postumenty, betonowe obudowy w stylu retro, smukłe kolumny z wykończeniem ze szczotkowanej stali – i doskonale wpisują się w projektowanie przestrzeni publicznej. Część modeli jest projektowana jako element małej architektury miejskiej, z uwzględnieniem estetyki otoczenia, parku lub skweru.

Co odróżnia dobry pitnik publiczny od złego?

Jakość fontann wody pitnej różni się znacząco. Na co zwrócić uwagę przy wyborze lub specyfikowaniu urządzenia dla konkretnego miejsca?

• Materiał wykonania – stal nierdzewna lub odlewy żeliwne gwarantują trwałość i odporność na warunki atmosferyczne; elementy mające kontakt z wodą nie mogą wchodzić z nią w reakcje chemiczne
• Odporność na wandalizm – ważna w każdej przestrzeni publicznej; urządzenia powinny być zaprojektowane tak, by ich działanie nie mogło być zakłócone przez osoby niepowołane
• System sterowania – klasyczny przycisk, bezdotykowy sensor lub pedał nożny; opcja bezdotykowa podnosi higienę, pedał nożny pozwala na obsługę bez użycia rąk i jest szczególnie przydatny przy ścieżkach rowerowych czy placach zabaw
• Nalewak do bidonów – nalewaki z wysuniętą wylewką umożliwiają napełnienie butelki lub bidonu bez wtykania jej do misy; to kluczowa funkcja, gdy celem jest promowanie wielorazowych pojemników
• Mrozoodporność – modele z zaworami antymrozowymi lub systemem odprowadzania wody mogą pracować przez cały rok; bez tego urządzenie musi być wyłączane jesienią i włączane wiosną
• Dostępność dla wszystkich – modele z misą na różnych wysokościach lub obniżonym panelem sterowania obsługują dzieci, osoby na wózkach i osoby niskiego wzrostu; ważne w miejscach użyteczności publicznej
• Licznik zaoszczędzonych butelek PET – funkcja dostępna w niektórych modelach, która w widoczny i motywujący sposób pokazuje ekologiczny efekt instalacji

Fontanny wody pitnej jako element rewitalizacji przestrzeni

Dobrze zaprojektowany pitnik publiczny to nie tylko urządzenie techniczne. W przestrzeniach miejskich może pełnić funkcję punktu orientacyjnego, miejsca krótkiego zatrzymania i elementu, który zachęca do spędzania czasu na świeżym powietrzu. Nie bez powodu fontanny pitne pojawiają się przy ścieżkach biegowych, w parkach z siłowniami zewnętrznymi, przy placach zabaw i na rynkach miast.

Samorządy coraz częściej traktują instalację zdrojów jako element szerszej strategii przyjaznego miasta: ograniczenie plastiku, promocja zdrowego stylu życia, poprawa jakości przestrzeni. Wiele gmin uwzględnia zdroje wody pitnej w planach rewitalizacji parków i skwerów, doceniając, że to inwestycja o wieloletnim zwrocie – zarówno ekologicznym, jak i wizerunkowym.

Fontanny wody pitnej od Zdrojowni

Fontanny wody pitnej w ofercie marki Zdrojownia to zewnętrzne zdroje i stacje wody pitnej przeznaczone do przestrzeni publicznych: parków, deptaków, placów miejskich, skwerów, obiektów sportowych i ścieżek rowerowych. Urządzenia wykonane są z wysokiej jakości stali nierdzewnej i dostępne w wersjach nowoczesnych oraz retro, w tym jako zdroje wibrobetonowe wpisujące się w różnorodne aranżacje architektoniczne. W ofercie są modele z sensorem bezdotykowym, pedałem nożnym, nalewaczem do butelek, poidełkiem dla zwierząt i funkcją mrozoodporną. Wszystkie urządzenia posiadają atest PZH. Serwis realizowany jest przez autoryzowanych specjalistów Topserw – firmy działającej na rynku od ponad 25 lat.